βιβλιοθήκη | Απόστολος Κούστας | Έργα τέχνης | Χαρακτικά | Ζωγραφική | Λιθανάγλυφα |

ΦΩΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

Sofia Ioannou — Sun, 04 Jul 2010 18:52:00 GMT

Όταν είδα για πρώτη φορά τα έργα του Απόστολου Κούστα παραδόθηκα στην αμεσότητα τους, την κρυμμένη καλά στις απλές τους γραμμές, στις χαράξεις και στα σχήματα. Ύστερα, πιο ψύχραιμα, ανέσυρα από τα τρία κρυφά ποιήματα τις σκέψεις του Σεφέρη και τις ψιθύρισα με δικά μου λόγια. Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα έργα μας. Αυτή τη συλλογική μνήμη την έκανε δική του ο Umberto Eco, λέγοντας ότι κάνουν λάθος εκείνοι που πιστεύουν ότι ζούμε μόνον τόσο λίγα χρόνια: «Η ζωή μας μετριέται σε χιλιετίες».

Και πράγματι: Ο Απόστολος Κούστας άθελά του ίσως και πάντως χωρίς αυτή την πρόθεση, το υποστηρίζει εδραία στα έργα του. Πάνω στις γραμμές τους ταξιδεύει σε στεριά και θάλασσα η ιστορία και η προϊστορία της αρχαίας Ελληνικής Τέχνης, τα δικά της σύμβολα και οι «κώδικες» ανοικτοί σε προαιώνιο διάλογο και νέες εγγραφές. Η δεξιότητα του χαλιναγωγεί την αιχμηρότητα του ελληνικού φωτός και μεταφέρει στη ζωγραφική επιφάνεια «εγχάρακτη» τη δική του καταγραφή, που φωτίζει τα σύμβολα και τις αναφορές με τρόπο πλάγιο αλλά και απλό, αφού άλλωστε «απλούς ο μύθος της αληθείας έφυ».

Από την άλλη πλευρά και πάντα από την ίδια κοιτίδα ο τόπος αναδεικνύεται ως το κατ' εξοχήν σημείο αναφοράς: Η Ελλάδα ως πολιτισμικός χώρος. Ως τόπος κατοικημένος από τις Μούσες και τις τέχνες, από την ποίηση με την ευρύτερη έννοια και τη μεγάλη αγκαλιά του Αιγαίου, εξαίρετη σύνθεση φυσικών και πολιτιστικών στοιχείων. Ο Απόστολος Κούστας τολμάει τις δικές του συνθέσεις. Ίχνη από τα χαραγμένα πλοία των τηγανόσχημων σκευών, μνήμες του Αιγαίου, σχήματα από τη γεωμετρική εποχή, και τα κλασικά χρόνια, καταγράφονται ευλαβικά πάνω στα έργα του.

Η προκλητική «γραφή» του δίσκου της Φαιστού, το Δελφικό πνεύμα οι σειρήνες, η Αργώ και ο Κένταυρος, ανιχνεύονται ή ονομάζονται στις δικές του παραστάσεις έτσι ώστε αυτές να λειτουργούν σαν μια σύγχρονη επιτομή πανάρχαιας ιστορίας της τέχνης. Εκεί που πετρώνει η καθημερινή προσευχή των ανθρώπων, ο καλλιτέχνης αποτυπώνει τη δική του, γεμίζει με «λόγο» τη σιωπή των αιώνων, και συμβάλλει στην αδιάσπαστη συνέχεια.

Η ΧΑΡΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΟΥΣΤΑ

Stefanos Venios — Thu, 07 Jan 2010 15:41:00 GMT

Ο Απόστολος Κούστας γεννήθηκε στο Μεσολόγγι κι εκεί πήρε την πρώτη
επαφή του µε τη ζωγραφική τέχνη, κοντά στο Γεράσιµο Κασσόλα.Πριν µεταναστεύσει από το Μεσολόγγι στην Αθήνα, πρόλαβε κι έκανε δύο
εκθέσεις στη γενέτειρά του πόλη.
Στην Αθήνα την πρώτη και άµεση επαφή του την έκανε µε το περιβάλλον του
χαράκτη Τάσσου. Ο Tάσσος του έδωσε την ευκαιρία να γνωριστεί και να
συνεργαστεί µε το Γιώργο Σικελιώτη.
Η γνωριµία του µε τη µεγάλη χαράκτρια Βάσω Κατράκη του προέκυψε ως
θείο δώρο µάλλον, γιατί η Βάσω τον παρότρυνε ν' αφοσιωθεί αποκλειστικά στο είδος
της χαρακτικής. Αυτός ο κρίσιµος χρόνος κι η επιλογή απέδειξαν πόσο καλύτερα του
πάει η χαρακτική σα µέσο καλλιτεχνικής έκφρασης.
Ο Κούστας έχει νοµίζω µια χαρισµατική δυνατότητα, µια προίκα από τη
φύση, του µάστορα πλαστουργού. Κι ο µάστορας πλαστουργός βοήθησε τον
καλλιτέχνη Κούστα να κερδίσει εύκολα την εκτίµηση και την συνεργασία µε τους
µεγάλους πάντα συναδέλφους. Η Βάσω Κατράκη του έµαθε γρήγορα και σε βάθος τα
µυστικά και τις δυνατότητες της χάραξης πάνω στο υλικό της σκληρής και
παράλληλα µαλακής ψαµόπετρας. Επίσης τον απελευθέρωσε νεότερα και τον
προσανατόλισε προς την κατεύθυνση της στέρεας γραφής που αυτή πραγµατώνεται
πάνω στη δυναµική σχέση της κλασσικής και µοντέρνας γραφής.
Σήµερα δουλεύει πάνω στην πέτρα αλλά και σε διαφορετικά υλικά της
χαρακτικής επινοηµένα από τον ίδιο. Τυπώνει τις µεγάλες εικαστικές συνθέσεις του
πάνω σε ιδιοκατασκευασµένες επιφάνειες τσιµέντου και αυτό το υλικό, σε
συνδυασµό µε τις ευρηµατικές τεχνικές, του δίνουν νέες ευκαιρίες να επιλύσει το
βασικό πρόβληµα του µεγέθους της χαρακτικής και να περάσει το χρώµα σε αυτό το
είδος της τέχνης, χωρίς να διαταράξει την εικαστική και αισθητική ισορροπία της.
Αυτό φαίνεται εντελώς φυσικό για το µάστορα πλαστουργό Απόστολο Κούστα, να
δουλεύει πάνω σε διαφορετικό υλικά και να δοκιµάζει τις διαφορετικές δυνατότητες
έκφρασής τους. Έτσι, µπόρεσε παράλληλα να αποφύγει τακτικές και συνήθειες
πολλών συναδέλφων του, οι οποίοι επιχειρούν και επιµένουν να περάσουν το χρώµα
της ζωγραφικής στη χαρακτική µε δεξιοτεχνίες που από χρόνια µας λεηλατούν
ασύστολα λαγνοµανείς χρωµατιστές τη χαρακτική τέχνη.
Προς Θεού µην τύχει και διαβάσουµε πάλι σε κείµενα πανεπιστηµιακών
δασκάλων και ιστορικών τέχνης, στην προσπάθειά τους να προσδιορίσουν τις
εικαστικές συνθέσεις του Απόστολου Κούστα, σαν «τσιµεντογραφίες», όπως
διαβάσαµε σε άλλη περίπτωση σύγχυσης και στοχαστικής ελαφρότητας για τις
εικαστικές συνθέσεις της Βάσως Κατράκη, που επειδή χάραξε πάνω σε πέτρα, τις
όρισαν ως «πετρογραφίες».
Τα αποτελέσµατα των επίπονων προσπαθειών του µπορεί να τα ευχαριστηθεί
κανείς µέσα από το είδος της προτεινόµενης σοβαρότητας της τέχνης του, την άδολη
εικαστική συγκίνηση, το λυρικό ποιητικό εικαστικό αίσθηµα και την δοµική
στερεότητα των συνθέσεών του, τόσο όταν αυτές κινούνται στον πλούτο της
ελληνικής µυθολογίας, άλλο τόσο και όταν κινούνται στη σύγχρονη κοινωνική
µυθολογία και στα µεγέθη συγκίνησης και αισθητικής ενόρασης του τεχνολογικού
πολιτισµού.
Φεβρουάριος 1991

ΕΝΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΣ ΔΙΕΡΕΥΝΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ

Stefanos Venios — Thu, 07 Jan 2010 15:30:00 GMT

Κριτική από την αγγλική έκδοση της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ
Πέµπτη, 22 Μαΐου, 2003

Ο Απόστολος Κούστας εφεύρει τη δική του τεχνική
και φτιάχνει εικόνες που θυµίζουν το αρχαίο παρελθόν. Πειραµατισµοί πάνω σε εικαστικές τεχνικές φαίνεται να είναι ένα θέµα
µείζονος ενδιαφέροντος για τους σύγχρονους καλλιτέχνες. Γοητεµένοι από τη
µια µε τεχνολογικές εξελίξεις και τις δυνατότητες που προσφέρουν στην
τέχνη, οι καλλιτέχνες ενδιαφέρονται και για τον επαναπροσδιορισµό των
παραδοσιακών µέσων συχνά αναµιγνύοντας διάφορες τεχνικές µε µικτό εικαστικό
αποτέλεσµα.
Λαµβάνοντας υπόψη την έµφαση που δίδεται στη µέθοδο, φαίνεται να
αρµόζει που η ατοµική έκθεση του Απόστολου Κούστα, που γίνεται τώρα στην
Ελληνοαµερικανική Ένωση, εστιάζει στην τεχνική και τη διαδικασία της χαρακτικής,ιδίως επειδή ο Κούστας έχει επινοήσει µια δική του τεχνική βασισµένη στην
παράδοση και µια περίπλοκη χειρονακτική διαδικασία αντί για να χρησιµοποιεί τις
πρόσφατες τεχνολογικές µεθόδους ψηφιακής αποτύπωσης στην χαρακτική.
Θυµίζοντας τις σπηλαιογραφίες του νεολιθικού ανθρώπου, τα χαρακτικά του
Κούστα θέλουν να θυµίσουν τις απαρχές του πολιτισµού, και µεταφορικά, τις βασικές
τεχνικές χαρακτικής πριν την επέµβαση της τεχνολογίας. Οι τσιµεντένιες πλάκες, που
εκτίθενται, τα σχέδία, χαρακτικά και µοναδικά χαρακτικά πάνω σε καµβά θέλουν να
τονίσουν τα διάφορα στάδια της περίπλοκης διαδικασίας της χαρακτικής.
Προβάλλεται και ένα βίντεο 25 λεπτών που δείχνει τον Κούστα την ώρα της εργασίας
να ακολουθεί αυτήν την διαδικασία βήµα προς βήµα.
Αντίθετα µε τους περισσότερους χαράκτες, ο Κούστας δεν χρησιµοποιεί
έτοιµα καλούπια αλλά κατασκευάζει δικά του αναµιγνύοντας τσιµέντο και
µαρµαρόσκονη, εξασφαλίζοντας έτσι τον έλεγχο του µεγέθους και της υφής του
καλουπιού. Για να αναπαραγάγει την άγρια επιφάνεια των βράχων, ο Κούστας
σκορπίζει βότσαλα πάνω σε µια µεταλλική πλάκα και χύνει το τσιµεντόµιγµα πάνω
του. Όταν στεγνώσει, βγάζει την τσιµεντένια πλάκα, τη γυρίζει ανάποδα µε την άγρια
επιφάνεια (λόγω των βότσαλων) προς τα πάνω, και την τρίβει µε άµµο για να δώσει
ακόµη περισσότερη υφή στην πλάκα. Όταν η πλάκα πια µοιάζει την επιφάνεια ενός
βράχου, Ο Κούστας αρχίζει και ζωγραφίζει πάνω της και να χαράσσει τις γραµµές
που έχει ζωγραφίσει. Μετά παίρνει χαρτί, το καλύπτει µε στρώσεις διαφορετικών
χρωµάτων µπογιάς και το στρώνει πάνω στο καλούπι του. Κάθε καλούπι παράγει µια
σειρά 10 µε 20 χαρακτικά, που, αν είναι επιτυχείς, είναι πανοµοιότυποι.
Ο Κούστας φτιάχνει επίσης και χαρακτικά πάνω σε καµβά που είναι µοναδικά
κοµµάτια. Αν και µοιάζουν περισσότερο ζωγραφικούς πίνακες, αλλά µε την ίδια
άγρια υφή, αυτά τα έργα έχουν µια ενδιαφέρουσα και ασυνήθιστη παλέτα χρωµάτωνú
οι αποχρώσεις του σωµών είναι ιδιαίτερα ευχάριστες.
Αν και ο Κούστας ενηµερώνεται για όλες τις τελευταίες εξελίξεις στις
τεχνικές της χαρακτικής (έχει λάβει µέρος σε µεγάλες διεθνείς εκθέσεις χαρακτικής,
όπως το Τrienale της Οσάκα), προτιµάει να δουλεύει χωρίς τεχνολογική υποστήριξη.
Με την επινόηση τεχνικών που βασίζονται στην παράδοση δίνει µε τον τρόπο του
κύρος στην τέχνη της χαρακτικής και τη διαχωρίζει από πιο µηχανιστικές τεχνικές
που αποδίδουν άπειρες δυνατότητες αναπαραγωγής αντιτύπων. Γνωρίζοντας ότι η
χαρακτική αρχικά επινοήθηκε για να παράγει πολλαπλές εικόνες, αυτή είναι µια
ενδιαφέρουσα ανατροπή.

Έργα του Απόστολου Κούστα εκτίθενται στην Ελληνοαµερικανική Ένωση
(Μασσαλίας 22, 210-3680000) µέχρι τις 4 Ιουνίου.

ΠΕΤΡΙΝΕΣ ΓΡΑΦΕΣ

Sofia Ioannou — Thu, 07 Jan 2010 15:24:00 GMT

Ταυτισµένη η εικαστική γραφή µε τον ψυχικό κόσµο του χαρισµατικού αυτού δηµιουργού εναρµονίζεται µε τον πιο εµπνευσµένο τρόπο ως και µε αυτήν ακόµη την

«ψυχή» της πρώτης ύλης, η οποία στην προκειµένη πραγµατικά ιδιάζουσα
«περίπτωση» του Κούστα είναι: το τσιµέντο και όχι η πέτρα. Εναρµόνιση που
επιβάλλει έναν ενιαίο ρυθµό/παλµό που διαπερνά µε την ίδια πάντοτε ένταση και
εµβέλεια τον ψυχισµό του καλλιτέχνη, τη χειρονοµιακή/αισθητική επέµβασή του
στην πρώτη ύλη, το ύφος και την αύρα της εικαστικής του γραφής.

Μνηµειακή η έκφραση του δηµιουργού ανεξάρτητα από συγκεκριµένες διαστάσεις
και το καθαρά υλικό µέρος µετουσιώνει όχι µονάχα τη σύνθεση αλλά ως κι αυτήν
ακόµη την άρρηκτα συνδεδεµένη/εµψυχωµένη από αυτήν τσιµεντένια πλάκα σε
αρχέτυπο, «επί ίσοις όροις».

Αρχέτυπο ενεργοποιηµένο σε µια ουσιαστική, υπερβατική, µεταφυσική παρουσία.
Παρουσία αυτοδύναµη, αφού εδώ σύνθεση και φέρουσα επιφάνεια βιώνονται και
λειτουργούν µε µια υποδειγµατική πληρότητα σαν ένας µοναδικός «οργανισµός».
Υποβλητικά, στο έπακρον, τα όσα βιώνουµε και δεν παρατηρούµε απλά στα έργα του
Κούστα τροχιοδροµούν ένα κάθε φορά ευρηµατικό µεταίχµιο ανάµεσα στην
παραστατικότητα και την αφαίρεση, στην εύγλωττη σε υπαινιγµούς αµεσότητα και τη
διαχρονικά εννοηµένη αλήθεια, στο γήινο και το µεταφυσικό στοιχείο, για να
ενεργοποιήσουν κι από έναν οµφάλιο λώρο µε αυτήν καθ' εαυτήν την κοσµογονία.

ΔΗΜΟΣ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ - ΧΑΡΑΓΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ

Apostolos Koustas — Thu, 07 Jan 2010 15:16:00 GMT

Μεσολόγγι. Δεκαετία του '50. Θαµπές µνήµες από το φορτωµένο παρελθόν. Πέτρα
λευκή των νεοκλασσικών σπιτιών µε νοτισµένα κεραµίδια, καθρεφτισµοί νερών σε
ακάλυπτες εκτάσεις, γραµµή της λιµνοθάλασσας - γραµµή του Αράκυνθου, ο τόπος,
πέρασµα χρωµάτων. Μάτια ανοιχτά στο γκρίζο και στο πράσινο, µάτια
αγναντεύοντας την άνοιξη από τη στάθµη του πελάγους, από το ύψος του µικρού
παιδιού.
Περάσµατα µορφών, περάσµατα σχηµάτων, ξέφτια από τρίσβαθες φωνές µ'
ατέρµονη εµµονή ν' αφουγκραστούµε κάτι απ' το πανάρχαιο παραµύθι του τραγικού
Μελέαγρου, του γιου του Οινέα, ένα δαυλί αναµµένο µες στη νύχτα - ριζά του
Αράκυνθου, φθορά του ανέµου - να φεύγει απ' την Πλευρώνα στους Οινιάδες και να
ζητάει τη µάνα του την Αλθαία µες στην απανεµιά της Καλυδώνας. Ένα τραγούδι της
ανθρώπινης µοίρας στο σκότος και στο φως.
Έχω την αίσθηση ότι ο Απόστολος Κούστας, γεννηµένος πολύ κοντά στο ιερό της
Καλυδώνας, πολύ κοντά στην «ιερή πόλη», απ' τα περάσµατα των ήχων, των µορφών
και των χρωµάτων κράτησε το στοιχείο της µυστικότητας του µύθου που συνδέει τη
ζωή του ανθρώπου µε τα πράγµατα, του δηµιουργού µε τα δηµιουργήµατα. Μέσα απ'
το ρίγος της φθοράς η δυνατή αίσθηση του καλλιτέχνη σαγηνεύει τη µαγική
«πρωτοεικόνα», που αναδύεται θαρρείς από τα βάθη των αιώνων, και προσπαθεί να
στήσει τη µορφή σπάζοντας φράγµατα του χώρου και του χρόνου, παραµερίζοντας
δυνάµεις διαβρωτικές κι ενάντιες που θρυµµατίζουν την ολότητά της. Κάθε ταξίδι
εξωτερικεύει τη ψυχή µιας νέας τοµής στη συνολική έκφραση του κόσµου.
Η τωρινή «εξωτερίκευση ψυχής» του Απόστολου Κούστα σταθµεύει στην
αφοµοίωση και διερµηνεία της καλλιτεχνικής έκφρασης ενός κόσµου νέου που
επιχειρεί να υποτάξει το µυθικό στοιχείο στην αποκαλυπτική και καθαρή αλήθεια,
ορίζει τη σχέση ανθρώπου και πραγµάτων µε άλλη διάσταση και παροτρύνει να
ανοιχτούµε πέρα από τα πράγµατα: είναι η Βυζαντινή Τέχνη που ξεπερνά τους
οραµατισµούς των φαινοµένων κι επιζητεί τη σύλληψη των νοουµένων, µε ορατό
διάµεσο την εικόνα - άµεση αίσθηση του υλικού και ταυτόχρονα υπεραίσθηση του
νοητού - ένα σύµβολο αρχής και τέλους.
Ο Απόστολος Κούστας γνωρίζει βαθιά το ανθρώπινο συναίσθηµα και τις εκφάνσεις
του επικού, λυρικού ή τραγικού µεγαλείου και (όπως ο βυζαντινός καλλιτέχνης
επιχειρεί µε την αφαίρεση να αποκαλύψει τη βεβαιότητα για το ακατάλυτο του
Θείου) µε τη δική του αφαιρετική λειτουργία σέβεται την συνεκτική εσωτερική δοµή
του οικουµενικού µύθου. Δεν τον παραµορφώνει. Χρησιµοποιεί τα σύµβολα της
παλαιοχριστιανικής τέχνης ως δοκιµασµένες διαθλάσεις, ίχνη µιας σταθερής πορείας
της ανθρώπινης περιπέτειας. Δεν αλλοιώνει το παλαιότερο νόηµά τους, ούτε το
αποκόπτει από τη χριστιανική µετακέντρωση, αλλά προεκτείνει την ανακύκλωση
στην αιωνιότητα. Ο ΙΧΘΥΣ δεν είναι µόνο εξεικόνισµα της ιερής λατρείας στην
Αίγυπτο και τη Συρία, ούτε το ακρόστιχο που γνώρισε εκπληκτική διάδοση ως
σύµβολο του Χριστού στην πρωτοχριστιανική τέχνη και φιλολογία, αλλά και
σύνδεσµος ζωής του ανθρώπου, δαυλός του µύθου, σε µια ενιαία διαπλοκή του
µυστικού ρυθµού που διέπει τη συνύπαρξή του µε τον άνθρωπο. Το παγώνι είναι ο
αιώνιος αυτός ρυθµός, σύµβολο της αθανασίας και του παραδείσου [του κήπου της
γαλήνης στη συνύπαρξη]. Το ίδιο ο Σταυρός, το ιερότερο σύµβολο του Πάθους που
ρίζωσε βαθιά στην πίστη και τη ζωή των Χριστιανών, σηµείο ανάτασης κι ελπίδας.
Ξύλο και Δέντρο «της ζωής ηµών» για τον απαράµιλλο βυζαντινό µελουργό Ρωµανό
τον Μελωδό.
Όλα τα θέµατα του χαράκτη αγκαλιάζουν την ευρύτερη υφή της µετακενωµένης
συµβολικής µυθολογίας. Μέσα από την παράσταση ορωµένων η αντίστιξη των
νοουµένων: Ερµής και Άγγελος, Γαία και Βρεφοκρατούσα Παναγία (πανανθρώπινη
πρωτοεικόνα της µητρότητας στον Ευαγγελισµό της Οικουµένης). Βελλερφόντης -
που σκότωσε τη Χίµαιρα και ο δρακοντοκτόνος Άι Γιώργης (πάλη του καλού µε το
κακό, καταστροφή ή διάρκεια του µυστικού ρυθµού στη λειτουργία του µύθου),
Ηρακλής τροπαιοφόρος κατά του Αχελώου και Άι Δηµήτρης ο λυτρωτής της
βυζαντινής Θεσσαλονίκης από τους βαρβάρους επιδροµείς της. Η αυστηρή µορφή
του Ιεράρχη µας οδηγεί στο κέντρο του οικουµενικού χριστιανικού ουµανισµού, αλλά
παραπέµπει ταυτόχρονα στο καταστάλαγµα της αξίας των κλασσικών γραµµάτων που
φρόντισαν οι Βυζαντινοί µε τα χειρόγραφά τους να µεταλαµπαδεύουν στη Δύση. Ένα
τέτοιο δείγµα αποτυπώνεται στο χειρόγραφο της µονής του Κρεµαστού από τον 12ο
αιώνα, µαρτυρία της προγονικής έγνοιας για τη διάσωση και διάδοση των ελληνικών
γραµµάτων.
Ύλη του πνεύµατος και ύλη σωµατική, από µιαν ατέρµονη πάλη ανάµεσα στο φθαρτό
και το άφθαρτο, έκφραση του τραγικού αλλά και της άυλης πνευµατικότητας η Άκρα
Ταπείνωση κρύβει τη διάσταση της ζωής και µάλιστα «ζωής αιωνίου».
Η αισιόδοξη και φωτεινή σκέψη του Απόστολου Κούστα δεν τον αποµακρύνει από
τη γνωστή και καταξιωµένη γραφή της δηµιουργικής έκφρασής του. Η τέχνη του
διεισδύει και ξεπερνά το αντικείµενο της σπουδής του, υψώνοντάς το στο επίπεδο της
µυστικής επικοινωνίας του µε τη ζωή, τα µυστικά της φύσης κα της πνοής του
ανθρώπου, εισάγοντάς το στον µυστικό ρυθµό της οικουµενικής πνοής της Τέχνης:
αµετάκλητα, οµοιόµορφα και λιτά.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Sofia Ioannou — Thu, 07 Jan 2010 15:14:29 GMT

Οι προϊστορικές βραχογραφίες, τα εγχάρακτα σε λίθο σηµεία και σύµβολα, είναι η
πρώτη µαρτυρηµένη προσπάθεια του ανθρώπου να µιλήσει για τον εαυτό του και να
τον τοποθετήσει στο υλικό περιβάλλον όχι τυχαία αλλά κατά τον τρόπο που επιθυµεί
ο ίδιος.
Η εικόνα αποτελεί µε την έννοια αυτή Λόγο, και ο Λόγος παύει να συνδέεται
αναγκαία µε την έλικα του Broca.
Μια στιγµή πριν από την χάραξη υπήρχε χάος και φως στο έρεβος. Η χάραξη έδωσε
οργάνωση στο χάος και φως στο έρεβος. Η τέχνη δηµιουργεί την ζωή και τις µορφές
της, η τέχνη ως Λόγος γεννά ζωή.
Η έκθεση του Απόστολου Κόυστα στην Ελληνοαµερικανική Ένωση αναφέρεται στις
προϊστορικές τοιχογραφίες και τα χαράγµατα σε λίθο.
Ο Κούστας βγαίνει ηλικιακά από το χάος του µοντερνισµού. Προσπαθεί όµως να
συγκροτήσει τον κόσµο του, ζητεί σταθερό σηµείο αναφοράς για να κινήσει τη γη εκ
νέου.
Οι οµολογηµένοι δάσκαλοι του Κούστα είναι ο Σικελιώτης και η Κατράκη. Ο
Κούστας όµως δε διαθέτει τις δικές τους αναφορές: την προσφυγιά, το Κόµµα, την
Αντίσταση ή ακόµη το κλίµα του Εµφυλίου. Αναζητεί σηµεία αναφοράς στο απώτερο
παρελθόν, στην αυγή του Λόγου, της Χειρονοµίας. Στρέφεται στα στοιχειώδη. Αντλεί
κατευθείαν από τα σηµεία που το υποκειµενικό παίρνει µορφή και
εξαντικειµενικεύεται. Εκεί που η µιµητική µαγεία περιγράφει το προ-γράµµα του
ανθρώπου που θέλει να αναγνωρίσει τον εαυτό του, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τον
κόσµο που τον περιβάλλει.
Πώς θα αποφύγει ο Κούστας την αχρονία; Επιλέγει λύση αυτόχρηµα ιδιοφυή.
Χρησιµοποιεί το κυρίαρχο υλικό του µοντέρνου περιβάλλοντος. Χαράσσει σε
τσιµεντένιες πλάκες. Τολµά να αναµετρηθεί µε υλικό που ανήκει στον κόσµο που
αµφισβητεί. Τολµά να οικειοποιηθεί αυτό το υλικό και να το εντάξει στο νέο κόσµο
που οραµατίζεται και προγραµµατίζει.
Η αναφορά στις προϊστορικές τοιχογραφίες αποκτά στα έργα του Κούστα και µια
ακόµη διάσταση που οφείλεται όµως αποκλειστικά στον καλλιτέχνη. Το έργο του
Κούστα αποπνέει ποίηση. Αναµφίβολα κάθε κατάδυση στη συλλογική συνείδηση
έχει ποιητικές αντηχήσεις. Όµως εδώ ο Κούστας πετυχαίνει να προκύπτουν τα
χαράγµατα σαν λουλούδια της πέτρας.
Λουλούδια µέσα από το τσιµέντο.
Αυτό κι αν είναι ποίηση!

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ BIENAL DE SAN JUAN, ΠΟΥΕΡΤΟ ΡΙΚΟ

Ioannis Cherouvim — Thu, 07 Jan 2010 14:33:00 GMT

Σχόλιο για το έργο:

Δάσος με ποτάμι και πουλιά (1999)

Χειροποίητο χαρακτικό, 77 Χ 112.5 εκ.

Ο ίδιος ο τίτλος αυτού του έργου αποτυπώνει τη σύνθεση µιας αρχέγονης θεµατικής.
Ο Κούστας µας παρουσιάζει ένα χώρο µε εµβληµατικές εικόνες ενός χαµένου
παράδεισου. Εδώ διακρίνουµε τον αρµονικό διάλογο µεταξύ του παµπάλαιου δέντρου
και άλλων δέντρων και κλαδιών µε γραµµικά κοµµάτια στο εσωτερικό του, που
υποδηλώνουν χαράγµατα σε ξύλο ή λινόλαιο. Σε πρώτο πλάνο µια τεθλασµένη
γραµµή αντιπροσωπεύει έναν ποταµό µε τα ψάρια του. Φαρδιά χαράγµατα που
ακολουθούν τη γραµµή του δέντρου τραβούν το βλέµµα: είναι τρία λευκά πουλιά εν
πτήσει, που καθιερώνουν την κύρια καµπύλη και την κυκλική κίνηση. Τα χρώµατα
είναι κατ' αναλογίαν αρµονικά και µέσω των πουλιών, η αντίθεση του φωτεινού και
σκοτεινού στο έργο είναι έκδηλη.

ΠΑΡΑΚΑΜΨΗ

Sofia Ioannou — Thu, 07 Jan 2010 14:25:00 GMT

Espace Kreonidis

Ροές µυθολογίας, κινήσεις χρόνου και ήχοι νερών ακούγονται στην άκρη του
φθαρτού και της ύπαρξης εν δυνάµει κι όλα ευθυγραµµίζονται στις εικαστικές
συνιστώσες των µορφών και των συνθέσεων του Απόστολου Κούστα. Και όπως
παρατηρούµε, αυτά τα εικαστικά ποιητικά φορτία ελευθερίας ανανεώνονται από
έκθεση σε έκθεση.
Φορτία, σχεδίες ακινητοποιηµένες µορφοπλαστικά και δεµένες γαΐτες στην άκρη του
ξέφωτου της µέρας αλλά και στην αποκεί µεριά των συνόρων που διαγράφονται τα
µαύρα περιγράµµατα των οριζόντων της νύχτας, εικαστικός χώρος και χρόνος της
χαρακτικής τέχνης.
Πλωτές και ρευστές εικαστικές εικόνες γαντζώνονται, θαρρείς, από το αθώο
εικαστικό βλέµµα της φυλετικής και ιστορικής µνήµης και απ' αυτά τα σηµεία
οράσεως και πλεύσης αποφασίζονται τα ταξίδια κατάδυσης και διείσδυσης στον
ψυχισµό της αγίας καθηµερινότητας, ιερουργηµένης απ' τη σοφία της καρδιάς και το
ευφυές ένστικτο του ανθρώπου καλλιτέχνη.
Σπασµένα παιδικά όνειρα, ελεγεία θρυµµατισµένα τώρα τα φιλοξενούν τα νερά της
µεσολογγίτικης λιµνοθάλασσας κι ο χρόνος, ίδιοι καθηλωµένοι ναυαγοί
µυθιστορήµατος κοινωνικής µαρτυρίας µε εσωτερικές δραµατικές και λυρικές
εκρήξεις της ζωής και του θανάτου.
Μυθικά σκέλεθρα πουλιών, ψαριών και σκάφανδρα εν αποστρατεία που επιµένουν
εντούτοις να καταχωρηθούν, παρασηµοφορηµένο µεγαλειώδες χθες στο εκρηκτικό
σήµερα, στο αύριο αλλά και στο µεθαύριο, υλικός χρόνος της λογικής και
πυρποληµένη σχεδία έκφρασης της χαρακτικής τέχνης που έχει µέγεθος, ρυθµό και
'ηδυσµένο λόγο', είδος πλοηγού τελικά της ψυχής και του νου, ταξιδεύοντας και τα
δύο µαζί ποιητικό αίσθηµα ως τ' ακρωτήρι των ονείρων και το άγνωστο µέλλον,
ναρκοθετηµένο δραµατικά µε εσκαµµένους κρατήρες που µοιάζουν να τα λάξευσαν
πετράδες θεοί ηπειρώτες για να χωρέσει το µέγεθος της ανθρώπινης περιπέτειας και
µοίρας.
Και πάντα τα περισσότερα πράγµατα της ψυχοδιανοητικής καύσης τα προτείνει ο
ίδιος ο άνθρωπος για τον εαυτό του τέχνη, ζωή και έρωτα. Αρκεί να’ ναι ο καθένας
µας καλά προετοιµασµένος να σταυρωθεί απ' τη λάµψη των γιορτών της ανθρώπινης
ελευθερίας που καίγεται λιβάνι για χάρη τους.
Ο χαράκτης ζωγράφος Απόστολος Κούστας ζει βιορυθµολογηµένος στη ρευστή ύλη
των εικαστικών εικόνων που διαπερνούν λυρικά και φευγαλέα το σώµα του νερού,
του αέρα και των χρωµάτων που 'χουν κι αυτά πηγή τους το αίµα της καρδιάς και την
εσωτερική φωνή επικοινωνίας της χαρακτικής τέχνης, έτσι όπως µας την παρέδωσε ο
Δ. Γαλάνης, ο Α. Θεοδωρόπουλος, ο Ευθύµης Παπαδηµητρίου, ο Ν. Βεντούρας και η
κορυφαία αρχόντισσα της ελληνοευρωπαϊκής χαρακτικής ανάµεσα τους, η Βάσω
Κατράκη.

ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ

Sofia Ioannou — Thu, 07 Jan 2010 13:52:00 GMT

ΚΟΥΣΤΑΣ
25-29 ΜΑΪΟΥ 1999

Ενορχηστρώσεις σε ένα διαρκώς ανανεωµένο «αποκορύφωµα» την έκφρασή του
µεσ' από την χαρακτική ο Απόστολος Κούστας έχει ευρηµατικά υπερσκελίσει τα
όρια της τελευταίας.
Ταυτισµένη η εικαστική γραφή µε τον ψυχικό κόσµο του χαρισµατικού αυτού
δηµιουργού εναρµονίζεται µε τον πιο εµπνευσµένο τρόπο ως και µε αυτήν ακόµη την
«ψυχή» της πρώτης ύλης, η οποία στην προκειµένη πραγµατικά ιδιάζουσα
«περίπτωση» του Κούστα είναι: το τσιµέντο και όχι η πέτρα. Εναρµόνιση που
επιβάλλει έναν ενιαίο ρυθµό/παλµό που διαπερνά µε την ίδια πάντοτε ένταση και
εµβέλεια τον ψυχισµό του καλλιτέχνη, τη χειρονοµιακή/αισθητική επέµβασή του
στην πρώτη ύλη, το ύφος και την αύρα της εικαστικής του γραφής.
Μνηµειακή η έκφραση του δηµιουργού ανεξάρτητα από συγκεκριµένες διαστάσεις
και το καθαρά υλικό µέρος µετουσιώνει όχι µονάχα τη σύνθεση αλλά ως κι αυτήν
ακόµη την άρρηκτα συνδεδεµένη/εµψυχωµένη από αυτήν τσιµεντένια πλάκα σε
αρχέτυπο, «επί ίσοις όροις».
Αρχέτυπο ενεργοποιηµένο σε µια ουσιαστική, υπερβατική, µεταφυσική παρουσία.
Παρουσία αυτοδύναµη, αφού εδώ σύνθεση και φέρουσα επιφάνεια βιώνονται και
λειτουργούν µε µια υποδειγµατική πληρότητα σαν ένας µοναδικός «οργανισµός».
Υποβλητικά, στο έπακρον, τα όσα βιώνουµε και δεν παρατηρούµε απλά στα έργα του
Κούστα τροχιοδροµούν ένα κάθε φορά ευρηµατικό µεταίχµιο ανάµεσα στην
παραστατικότητα και την αφαίρεση, στην εύγλωττη σε υπαινιγµούς αµεσότητα και τη
διαχρονικά εννοηµένη αλήθεια, στο γήινο και το µεταφυσικό στοιχείο, για να
ενεργοποιήσουν κι από έναν οµφάλιο λώρο µε αυτήν καθ' εαυτήν την κοσµογονία.
Προικισµένες µε τα χαρίσµατα αυτά οι δηµιουργίες του καλλιτέχνη, ανεξάρτητα από
την εκάστοτε έµπνευση και τις καταβολές - προϊστορία και µυθολογία, Βυζάντιο,
αναφορές στη φύση και στη φυσιολογία - ενσαρκώνονται σαν αναπτύγµατα µιας και
µόνης χαρισµατικής έµπνευσης/έκφρασης µε µοναδικό γνώµονα τον αυθεντικό παλµό
και την ενστικτώδη έφεση για δηµιουργία.
Μορφές που προκαλούν συνειρµούς µε τη θεά-γη και το αντίστοιχο παράστηµα της
Παναγίας. Αναφορές σε προϊστορικά ειδώλια που διαχρονικά παραπέµπουν σε
µεταφυσικές µορφές και «όντα». Μορφές της φύσης όπως τα πουλιά, τα άλογα, τα
δέντρα, τα απολιθώµατα που προβάλλουν συγχρόνως µε ένα πάγιο όσο και ζωντανό
παράστηµα.
Ιδεογράµµατα και γραφές αποσπασµατικές, στο έπακρον «ιερατικές», όπως ακριβώς
και οι µορφές, µε «όποιο» σχήµα και παράστηµα κι αν προβάλλουν αποτελούν
διαχρονικές, µεταφυσικές και γι' αυτό πολυσήµαντες παρουσίες και «όντα». Όντα
που πέρα από τη συγκεκριµένη σύνθεση πράγµατι κατακτούν και καθορίζουν το
χώρο ολόγυρά τους.
Κι αυτή ακριβώς η «οντογένεση» που συντελείται κάθε φορά εδώ για να τεκµηριώσει
την υψηλή ποιότητα της τέχνης του Κούστα, αποτελεί την υπέρτατη επαλήθευση του
ορισµού της αυθεντικής τέχνης: ότι δηλαδή, ανταποκρίνεται στο ρόλο της µόνον
εφόσον εµπεριέχει µια «ιδέα» και δεν αποτελεί µια µίµηση.
Αυτή ακριβώς η ιδέα ενσαρκωµένη διαχρονικά στα έργα του καλλιτέχνη µε έναν όσο
γίνεται πιο ποιητικό µεταφυσικό τρόπο αποκαλύπτει ένα ουσιαστικό και συνάµα
αποκαλυπτικό «πιστεύω». Μήνυµα που διεισδύει αµετάκλητα στον ψυχισµό µας για
να του εξασφαλίσει την «κάθαρση» µεσ' από τη µετουσιωτική δύναµη της
απερίσπαστης από εξωγενείς παράγοντες τέχνης.

ΑΠΟΗΧΟΙ ΑΡΧΕΤΥΠΟΥ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ

Sofia Ioannou — Thu, 07 Jan 2010 13:49:45 GMT

Το έργο του Κούστα έχει σχολιαστεί από την κριτική, έχει προσδιοριστεί κι
αναλυθεί η ποιότητα της γραφής του και η συγκινησιακή αισθητική κλίµακά του.
Στα 15 χρόνια δράσης του στη χαρακτική κατάφερε να περάσει τα
καλλιτεχνικά σύνορα της Ελλάδας κάνοντας ατοµικές εκθέσεις στο εξωτερικό µε
επιστέγασµα της όλης πετυχηµένης εξόδου του να βραβευτεί το 1991 στη Διεθνή
Τριενάλε Χαρακτικής της Οζάκα στην οποία διαγωνίστηκαν 67 χώρες µε 1748
καλλιτέχνες.
Έχω γράψει πολλές φορές για τη δουλειά του Κούστα, αλλά το ιδιαίτερο που
µε συνδέει µ' αυτήν, είναι που έγραψα πρώτος ιδεοδροµώντας υποστηρικτικά το
ταλέντο του. Την εικαστική του παιδεία την πήρε κοντά στο Γιώργο Σικελιώτη, τον
Τάσο και κυρίως τη Βάσω Κατράκη. Είχε την τύχη να δουλέψει στο εργαστήριό της
και γι αυτό επηρεάστηκε δηµιουργικά στο πρώτο στάδιο του ξεκινήµατός του στην
τέχνη της χαρακτικής. Τον δίδαξε πολλά αυτή η άµεση σχέση µε το εργαστήριο της
Κατράκη. Βοήθησε κι ο ίδιος τον εαυτό του, χαρισµατικός στην πρόσληψη των ιερών
καύσεων της τέχνης. Ό,τι έβλεπαν τα µάτια του το πραγµατοποιούσαν τα πλαστουργά
χέρια του. Έτσι διοχέτευσε εµπνευσµένα το ταλέντο του στις επιδόσεις της
χαρακτικής τέχνης. Την πέτρα την φτιάχνει µόνος του (ευρεσιτεχνία), δεν την
κουβαλάει όπως η Κατράκη από νταµάρι της Κρήτης. Ωστόσο προκύπτει το ίδιο
αρχέτυπο αποτέλεσµα µατιέρας κι αισθητικής.
Κοντά στην Κατράκη µπόρεσε να παρακολουθήσει την τόλµη της να περάσει
τη χαρακτική ανατρεπτικά από το ξύλο στην πέτρα. Από το ξύλο περνώντας στην
πέτρα, προέκυψε η νέα µατιέρα και η αισθητική ως έκφραση και γραφή κι ακόµα
εντυπωσιακότερα η απελευθέρωση του µεγέθους της χαρακτικής, βγάζοντάς την από
την εξάρτηση της τυπογραφίας και της διαφήµισης. Αυτονόµησε αισθητικά το έργο
της χαρακτικής, καθιστώντας το ισότιµο µε το πρωτότυπο έργο της ελαιογραφίας.
Με την απελευθέρωση του µεγέθους (αιώνες άγχος των προηγµένων
κεντροευρωπαϊκών χωρών) η χαρακτική απαλλάχτηκε οριστικά από τον αφορισµό
και κάθετο χαρακτηρισµό «διακοσµητικές εφαρµοσµένες τέχνες». Ο πληθυντικός
αφορά το τετράπλευρο των 4 ειδών τέχνης που συγκροτούν την ταυτότητα εν συνόλω
του χαρακτικού κύκλου δηµιουργίας: την χαρακτική καθαυτή, τη χαλκογραφία, τη
λιθογραφία και τη µεταξοτυπία µε το χέρι.
Αυτονοµήθηκε η χαρακτική και δεν είναι πια πάρεργη ασχολία των
ζωγράφων. Κι αποδείχτηκε παράλληλα πως όταν ένας ζωγράφος κάνει χαρακτική
είναι ανεπαρκής χαράκτης κι ένας χαράκτης ζωγραφίζοντας είναι κάκιστος
ζωγράφος.
Βρισκόµαστε κιόλας στους επικούς βηµατισµούς του 21ου ηλεκτρονικού
αιώνα, γνήσιο τέκνο του ηλεκτρονικού τεχνολογικού πολιτισµού. Η χαρακτική
αποµακρύνθηκε κατά πολύ από τις θέσεις της παραδοσιακής γραφής και τη χρήση
των υλικών, αιώνες ανάλλαχτα. Ξεπεράστηκε κι η παραγωγική διαδικασία του
ανάτυπου έργου, αξιοποιώντας τα νέα δεδοµένα της ηλεκτρονικής τεχνολογίας.
Η Κατράκη έβαλε πρώτη τον πήχη επίδοσης ψηλά, περνώντας τη χαρακτική από το
ξύλο στην πέτρα, αλλά κι ο 21ος ηλεκτρονικός αιώνας τον έβαλε ακόµα ψηλότερα,
εκφραστής των µεταβιοµηχανικών ηλεκτρονικών κοινωνιών. Μια καινούρια έφοδος
της τέχνης, φέρνοντας τα πάνω κάτω.
Ο Κούστας έχει βάλει το δικό του στοίχηµα, να συµβιώσει µε τα νέα
κοινωνικά δεδοµένα στην τέχνη. Γιατί ποιος δεν συγκινείται από τα κατορθώµατα της
ηλεκτρονικής τεχνολογίας, ικανή να παράγει εικόνα χωρίς κατ ανάγκη τη
διαµεσολάβηση της αντικειµενικής πραγµατικότητας; Η τέχνη της χαρακτικής ζει και
λειτουργεί ενοραµατικά στο πως να υπερβεί το φόβο της επιφάνειας, που είναι το
µικρό και το µέγα πεδίο δράσης της. Από την εικόνα (επιφάνεια) µάχεται να
προχωρήσει στο ποιητικό αχανές του χώρου και του χρόνου. Αυτή η ανάγκη
προσδιορίζει και τα µεγέθη της συγκίνησης, της αισθητικής και της γραφής ως
συλλογικό αίσθηµα µορφοπλασίας. Το θέµα ή ο µύθος, κατά τον Αριστοτέλη, έπεται,
αλλά και ποτέ δεν καταργείται.
Απ' την αρχέτυπη αγωνία της γραφής, της αρχιτεκτονηµένης επιφάνειας ή της
εικόνας, περνάει η χαρακτική στο δέος του ποιητικού αισθήµατος, µεταφορέας του ο
εικαστικός λόγος των µορφών, που είναι το όριο της τέχνης κι όχι µόνο της εικόνας.
Κοντά στην Κατράκη ο Κούστας έµαθε να αξιοποιεί µε ποιητική σύνεση τον
εικαστικό ποιητικό λόγο κι επίσης να χρησιµοποιεί µε έµπνευση κι εγκράτεια το
χρώµα της ζωγραφικής στη χαρακτική. Κι οπωσδήποτε κατάλαβε τον πρωτεύοντα
ρόλο του ζωγραφικού σχεδίου στη χαρακτική.
Ο Κούστας ξεπέρασε την εικοσάχρονη ενοχή της χαρακτικής του 1960-80 µε
επικεφαλής τον Κώστα Γραµµατόπουλο, που πέρασε µε ωµό τρόπο το χρώµα της
ζωγραφικής στη χαρακτική και την κατέβασε αισθητικά στο διακοσµητικό και στο
γραφίστικο επίπεδο. Οι νέοι χαρισµατικοί έλληνες χαράκτες καθώς αποχαιρετούν µε
σταθερά βήµατα την παράδοση, καταθέτουν παράλληλα τη νέα αφύπνιση του 21ου
ηλεκτρονικού αιώνα.
Ο Κούστας ήταν τυχερός που βρέθηκε στο µεταίχµιο της αλλαγής βάρδιας
που χωρίζει το χθες από το σήµερα και δεν είναι ανεξήγητη κι απροσδόκητη η
παρουσία του. Έχει τη βάση της στα νέα κοινωνικά δεδοµένα και στις ιδιοµορφίες
του ευφυούς ενστίκτου του.
Εγώ ερµήνευσα πάντα το έργο του µε βάση αυτά τα αντικειµενικά δεδοµένα και το
εξοµολογούµαι ανεπιφύλακτα πως το καινούριο που συµβαίνει στη χαρακτική µε
ενθουσιάζει. Αυτή τη φορά η θεµατολογία του επηρέασε τη γραφή του. Το δείχνει
ευανάγνωστα η ατοµική του έκθεση στην Ελληνοαµερικανική Ένωση.
To θέµα ως αφορµή είναι οι βραχογραφίες κι από αυτή τη θέση οράσεως
κινητοποιεί τα µέσα έκφρασής του. Οι βραχογραφίες, έκφραση του ανθρώπου πριν
5000 και 20000 χρόνια, δηλώνονται ως χαράγµατα πάνω στην πέτρα, αρχέτυπη πηγή
ποιητικού αισθήµατος. Θέλει προικισµένο εικαστικό καλλιτέχνη να υποκινήσει τις
µύχιες διαδικασίες του ποιητικού κενού, του αφηρηµένου και του ιστορικού χρόνου,
που λειτουργεί ως το τέλος της µακράς διαδροµής σαν απόηχος ελεγείων και µνηµική
δέηση στο βιώσιµο παρελθόν σήµερα. Ως τεκµήριο και ιστορική µαρτυρία το
παρελθόν του ανθρώπου χρησιµοποιείται πολλαπλά από την τέχνη ως επικοινωνία,
ιδεολογία, θρησκευτική λατρεία και άλλα, βάζοντας κάθε φορά το ερώτηµα από τι
υλικά είναι φτιαγµένος ο άνθρωπος. Και το ερώτηµα µένει πάντα ανοιχτό κι
αναπάντητο. Και καλώς µένει!
Ο µυθολογικός κι ο ιστορικός χρόνος λειτουργούν στο έργο του Κούστα
σηµαντικά περνώντας τον από τα φίλτρα αισθητικής συγκίνησης του έντεχνου λόγου
και εν πάση περιπτώσει ας δεχτούµε ότι πίσω από τα πράγµατα υπάρχουν και κάποιες
αιτίες. Κι ας πλαστογραφούν τα φαινόµενα την όποια πραγµατικότητα και στην
τέχνη, ποιητική διαδικασία αυταπάτης του φθαρτού και του άφθαρτου γίγνεσθαι.
Πρόσφατα βρέθηκε στον ελλαδικό χώρο πρωτόγλυπτη λαξευµένη πέτρα
ηλικίας 700.000 χρόνων. Αν έτσι έχει το πράγµα και γιατί όχι οι βραχογραφίες
των 5000 και των 20000 χρόνων µοιάζουν παιχνίδι του µόλις χθες βίου του
ανθρώπου. Η ανθρωπολογική έρευνα προχώρησε ως τις πηγές του ευφυούς
ενστίκτου, αποκαλύπτοντας την ανάγκη του ανθρώπου να πρωτοδιατυπώσει την
ταυτότητά του. Μένει να διευκρινισθεί ακόµα διαυγέστερα αυτό το σπουδαίο στάδιο
εξέλιξης της γλωσσικής και της διανοητικής επικοινωνίας και του φόβου συνάµα
µπροστά στα ανεξήγητα φυσικά φαινόµενα ώσπου να έρθει σήµερα στη θέση
εξέλιξης του HOMO HOMANUS. Από το γούστο και τη θρησκευτική λατρεία
προχώρησε στο σηµερινό κόσµο της αισθητικής και της φαντασιακής ποιητικής
ενόρασης. Αλλά ας µείνουµε για λίγο ακόµα στις βραχογραφίες, υλικό και
θεµατολογία του Κούστα που το θέµα του επηρέασε τη γραφή του και προχώρησε
την αισθητική και την προβληµατική της χαρακτικής σε νέα στάδια έρευνας κι
έκφρασής του. Στην έκθεση µπήκαν 5 έργα από την παλιά δουλειά του, δείγµα για να
παρακολουθήσει ο επισκέπτης της τη θεαµατική εξέλιξη του καλλιτέχνη από το χθες
στο σήµερα.
Αυτή τη φορά - και είναι πρώτη φορά που - ο εν λόγω καλλιτέχνης δείχνει
αυτονοµηµένα ζωγραφικά σχέδια και άλλα που προετοιµάζουν το χαρακτικό ανάτυπο
τελικό αποτέλεσµα. Δείχνει και τις µήτρες (πέτρες) που χαράσσει πάνω τους τα
εικαστικά είδωλα, ενσωµατωµένα στις εικαστικές συνθέσεις του συνολικότερα.
Χαρακτικά ανάτυπα, µήτρες και αυτονοµηµένα ζωγραφικά σχέδια καταθέτουν το
τρίπτυχο της διαλεκτικής διαδικασίας του εικαστικού λόγου των µορφών απ' τα
σηµεία οράσεως των 4 ειδών της χαρακτικής τέχνης. Κι αυτό είναι η σηµερινή
έκθεση του.
Ο καινούριος κύκλος δουλειάς ψυχανεµίζεται στις θερµές καύσεις κι η εικόνα
διαλύεται στην αγωνία µετάβασης της απ΄ την παραστατική γραφή του µαγικού
κοινωνικού ρεαλισµού, ποιητικό µείγµα συνάντησης πραγµατικότητας και ονείρου.
Και παραµένει κύριος προσανατολισµός του η ανανέωση της γραφής του,
ενισχύοντας τον προσωπικό χαρακτήρα της δουλειάς του. Το ξέρει πως το καινούριο
ιδεοδρόµιο το καθορίζει η κυριαρχία του ηλεκτρικού τεχνολογικού πολιτισµού κι ότι
το θέµα του δίνει την ιδιαίτερη δυνατότητα να εκµεταλλευτεί το µακραίωνο
αποθησαύρισµα σε πλούσια πολιτιστική κληρονοµιά ενός πανάρχαιου λαού.
Ο Δηµήτρης Γαλάνης, ο Άγγελος Θεοδωρόπουλος, ο Ευθύµης
Παπαδηµητρίου, ο Νίκος Βεντούρας κι η Βάσω Κατράκη υπηρέτησαν κορυφαίοι
στην αγωνία της βιοµηχανικής και της ταξικής κοινωνικής επανάστασης στην τέχνη.
Και πράγµατι προκαλεί δέος το έργο τους, βηµατίζοντας στις πρώτες γραµµές της
πρωτοπορίας όπως τις πρόβαλε δυναµικά ο 19ος και 20ος αιώνας.
Ο υποψιασµένος επισκέπτης της έκθεσης θα βρεθεί µπροστά στη δίκαιη
έκπληξη της αυθεντικής αισθητικής συγκίνησης χωρίς ρητορείες και άρρωστες
προγονολατρείες. Τα εικαστικά είδωλα του ισορροπούν πλήρως στις εικαστικές τους
συνθέσεις. Ταυτισµένες µορφοπλαστικά µε τις φωνές και τους ιερούς ίσκιους της
µυθολογίας, της θρησκευτικής λατρείας και της ιστορίας, ιερουργώντας στην ενεργό
σιωπή του χρόνου και διακινώντας παράλληλα τη σηµερινή πρωτοποριακή τέχνη του
21ου αιώνα.
Κι αν ήµουν ευτυχής στην πρώτη διάγνωση και προσδιορισµό της τέχνης του
Κούστα, είµαι δεύτερη φορά ευτυχής που τον συλλαµβάνω επ αυτοφώρω στη νέα
του εικαστική περιπέτεια, επιχειρώντας να φέρει στο φως τον θαυµαστό κόσµο της
αρχέτυπης τέχνης σε έγκλειστα ελεγεία σιωπής του ποιητικού εικαστικού νοείν απ
την θέση του έντεχνου εικαστικού λόγου.
Το νέο θέµα, το θέµα των βραχογραφιών, πλουτίζεται µε τις εύρυθµες ανάσες,
καθώς το έργο του διευκολύνεται από το µεγάλο µέγεθος της χαρακτικής, τα υλικά,
τη χάραξη στην πέτρα, τη νέα µατιέρα που δίνει η πέτρα και τη νέα αισθητική
συγκίνηση ως έκφραση της τέχνης και µόνο. Ακολουθούν οι µεγάλες του εικαστικές
συνθέσεις µνηµειακού χαρακτήρα µε φωνές επικής κλίµακας.
Μέσα από αυτήν την πολυφωνική έκφραση της γραφής, του θέµατος και της
τεχνογνωσίας µπόρεσε να πιάσει την κλίµακα ποιότητας της ελληνο- ευρωπαϊκής
χαρακτικής κι ακόµα παραπέρα της διεθνούς. Δεν πήρε το βραβείο τυχαία στην
Τριενάλε της Οσάκα. Έπεισε και συγκίνησε τη διεθνή Κριτική Επιτροπή µε το έργο
του και µόνο. Έπεισε. Φτάνει η λέξη. Όπως έπεισε πριν 40 χρόνια κι η παρουσία της
Βάσως Κατράκη στην Διεθνή Μπιενάλε της Βενετίας και πήρε παµψηφεί το µεγάλο
βραβείο χαρακτικής, οικουµενικής εµβέλειας.
Η αρχέτυπη και η σύγχρονη τέχνη του 20ου αιώνα συναντώνται γονιµικά στο
έργο του Κούστα κι από αυτό το σηµείο λήψης προσεγγίζει τη γραφή και τον
ποιητικό ψυχισµό του Κλέε. Τα χαράγµατα των 5000 και των 20000 χρόνων πάνω
στους βράχους (βραχογραφίες) δανείζουν και στον Κούστα την ετοιµοπαράδοτη
αισθητική και την λελογισµένη αφαίρεση, απαλλάσσοντας τον από το άγχος της
βαρετής θεωρίας της τέχνης.
Τα στοιχεία της γραφής, της αισθητικής, του χρώµατος, οι πετροχαράξεις
στην επιφάνεια της αρχιτεκτονηµένης εικόνας, το ζωγραφικό σχέδιο κι ο χώρος
συνθέτουν τη βάση λειτουργίας κι έκφρασης της χαρακτικής και του καλλιτέχνη
χαράκτη. Κι από αυτά τα σηµεία οράσεως ανατρέπεται η χρόνια διστακτικότητα των
ελλήνων εικαστικών καλλιτεχνών να χρησιµοποιήσουν εµπνευσµένα και τολµηρά τον
πλούσιο της πολιτισµικής γεωµετρίας που έρχεται ιερό ποτάµι από αιώνες πολλούς
πίσω. Οι σύγχρονοι κεντροευρωπαίοι κατάλαβαν πριν από όλους την αξία του
απώτατου ελληνικού παρελθόντος: Πικάσο, Ματίς, Σεζάν, Μουρ, Μάλεβιτς, Ροντέν,
Σαγκάλ, Τζακοµέττι και άλλοι και τόλµησαν την σηµαντική εκµετάλλευση του
ένδοξου παρελθόντος. Όταν και όσοι έλληνες εκµεταλλεύτηκαν τον πολύτιµο πλούτο
της εθνικής µας κληρονοµιάς πέτυχαν θαυµαστά αποτελέσµατα στη δουλειά τους.
Με κορυφαίο τον Γιαννούλη Χαλεπά κυκλοφορούν άλλοι 20 έλληνες
σηµαντικοί στο σύγχρονο ελληνο-ευρωπαϊκό πολιτισµό της µοντέρνας τέχνης του
20ου αιώνα. Αρκεί να διεισδύσει κανείς µε θάρρος στην αιµάτινη πρωτοτυπία της
αρχέτυπης τέχνης. Συγκινεί επίσης το ξέσπασµά του, απελευθερώνοντας το
παρελθόν, έγκλειστο αιώνες στο ποιητικό κενό του χρόνου. Νέος κι ευφυής
πολιτισµός του HOMO HOMANUS, ασκούµενος µε ερπύστριες εικόνες βαθύτερου
νοήµατος και πέραν των 4 διαστάσεων του χώρου και του χρόνου. Αυτοθεραπεία όλα
αυτά για τον καλλιτέχνη, µαχόµενος µε βαθύτερες εξοµολογήσεις της
ευδαιµονισµένης ποιητικής οδύνης του, έτσι όπως του ετάχθη να πάρει τον δύσβατο
δρόµο της τέχνης. Κόκκινο όνειρο στους αρµούς του χάους και γλυκό µαρτύριο ενός
κόσµου λεηλατηµένου από συνεχείς αυταπάτες, που το λέµε και τέχνη, για λόγους
αυτοθεραπείας.
Μπαίνει ή βγαίνει κανείς σε καινούριους ή ξεχασµένους δρόµους του
απώτερου παρελθόντος κι ενδεχοµένως µπορεί να εµπιστεύεται αυτό που νιώθει ή να
µείνει ανασφαλής και πάλι, ακόρεστος πλάνητας του ζητούµενου. Να είναι αυτό που
λέµε απλά: Ό,τι αρχίζει να περπατά, να βλέπει, να ακούει, να παρατηρεί, να
παρεµβαίνει, να χαίρεται και να διστάζει συνακόλουθα, µ' ανοιχτές πληγές της ιερής
και προαιώνιας αµφιβολίας. Κι ο χρόνος να τον προσπερνά αθόρυβα ως άδολος
καθηµερινός βίος και να τον αποκοιµίζει µε πανουργία µε τη λάµψη της γοητείας της
ζωής, βιολογικός αφορισµός του µυστηριακού γίγνεσθαι.
Έτσι φεύγουµε εσύ, εγώ κι ο άλλος, ανυποψίαστοι, πληγωµένοι σε µέγεθος
τραγικού ποιητικού αισθήµατος. Ωστόσο θα έχουµε κάνει επιτέλους ένα βήµα µπρος
µε αλλαγµένη τη φωνή µιας καινούριας ενόρασης, παρακολουθώντας σε άλλο
επίπεδο το ιδεοδρόµιο της γονιµικής ερωτικής χηµείας ως φύση, τέχνη και κοινωνία.
Επιτέλους, ναι, µπορέσαµε να κάνουµε κάποιες γρατσουνιές στα πέλµατα του χρόνου
µικροί και µεγάλοι ιχνηλάτες του. Διαπιστώνοντας σε µικρότερα σύνολα ήχων τις
θεµελιώδεις συνθήκες αλαζονείας της αυτογνωσίας, ανατρέποντας ως ένα σηµείο
πάντα τους οριστικούς κώδικες της ψυχοδιανοητικής κινησιολογίας. Ενσάρκωση της
πολυσηµίας του συλλογικού ποιητικού υποσυνείδητου. Κατανοώντας βαθύτερα πως
τίποτα δεν είναι εκ των προτέρων δεδοµένο.
Την όποια πραγµατικότητα τη διαφοροποιεί ο χρόνος, συµµετέχοντας κι εµείς, µέρος
του όλου των δυναµικών κινήσεων του, χωρίς το αίτηµα της επικυριαρχίας πάνω στο
αεικίνητο γίγνεσθαι. Μυστική και φανερή συνάµα λειτουργία σε διπλή κατεύθυνση
επικοινωνίας κι έκφρασης.
Με λίγα λόγια όλα τα παραπάνω αφορούν πλήρως την αγωνία, την αισθητική
και την καλλιτεχνική περιπέτεια του Κούστα. Χτισµένος πολύχρονα, βιωµατική
σχέση, στην κλίµακα της αειθαλούς εικαστικής δηµιουργίας, βυζαίνονται από τις
µύχιες πηγές της φύσης και της δεδοµένης ιστορικής πραγµατικότητας.

Η ΜΕΓΑΛΕΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ

Sofia Ioannou — Tue, 05 Jan 2010 13:38:00 GMT

Ο Απόστολος Κούστας ανοίγει νέους τεχνικούς και θεµατικούς ορίζοντες στην τέχνη της χαρακτικής.

Μια τεχνική: η τεχνογνωσία µιας προσωπικής καινοτοµίας

Η χαρακτική του Απόστολου Κούστα δε χρησιµοποιεί για βάση ούτε το ξύλο, ούτε την πέτρα, ούτε το µέταλλο, αλλά τσιµεντένιες πλάκες. Ο καλλιτέχνης, ως αληθινός µάστορας εκτελεί ο ίδιος µε τα χέρια του κάθε στάδιο της διαδικασίας υλοποίησης του έργου, χωρίς τη µεσολάβηση τρίτου ή τη βοήθεια µηχανήµατος.Το υλικό, σε συνδυασµό µε την κατάλληλη επιλογή χαρτιού και χρωστικών ουσιών, παρέχει πλήθος εκφραστικών δυνατοτήτων που παραµένουν, ωστόσο, άρρηκτα συνδεδεµένες µε την έµπνευση του Απόστολου Κούστα: νέες αναλογίες που ενίοτε αναζητούν το µνηµειώδες, απέριττες και ιερατικές γραµµές, πυκνότητα και ζεστασιά της υφής και των χρωµάτων.

Μια ποιητική: ο τρόµος / η χαρά

Το έργο διαπνέει το αίσθηµα της δοκιµασίας και της φθοράς, εκφράζοντας συχνά µε εκπληκτική ζωντάνια το φόβο, τον οίκτο, την αγωνία της αποσάθρωσης ή της απολίθωσης, τόσο απέναντι στους ανθρώπους όσο απέναντι στη φύση, όπου έµψυχα και άψυχα το πουλί, το δάσος, η βάρκα µοιάζουν καταδικασµένα να αποκοιµηθούν µέσα σε µια διαδικασία σήψης ή απανθράκωσης. Η αργή µεταλλοποίηση της ζωής.
Αλλά διαπνέει παράλληλα και µια επική λαµπρότητα, µε µια πρωταρχική ζωτικότητα, πάντα έτοιµη να αναβλύσει εκ νέου χάρη στη δυναµικά οικονοµία του σχεδίου, χάρη στην ορµή του έργου, η οποία ενίοτε διαθέτει επιβλητική ηρεµία, όπως σ’ εκείνο το απλό τοπίο του Μεσολογγίου ή ακόµα σ‘ εκείνον τον Δούρειο Ίππο,γεµάτο από την αµήχανη γλυκύτητα ενός παιδικού παιχνιδιού, σε πείσµα ή εξ’ αιτίας της απειλής των δοράτων.
Αυτά τα αισθήµατα δεν τα παραθέτει ο Απόστολος Κούστας. Γνωρίζει ότι η συµφιλίωση των αντιθέσεων, την οποία µόνο το καλλιτεχνικό έργο µπορεί να συντελέσει, προϋποθέτει την αντιπαράθεσή τους.

Μια ηθική: ο κυκλικός χρόνος

Τα έργα του Απόστολου Κούστα διαπνέονται από µια µυθική διάσταση. Οκαλλιτέχνης ανασταίνει, χωρίς καµιά ανεκδοτική πρόθεση, µερικές από τις µεγάλες µορφές ή τις µεγάλες στιγµές της µυθολογίας, ή ακόµα προσδίδει µυθική διάσταση σε όλα τα θέµατά του, που εµπνέονται από τη φύση ή και την βυζαντινή παράδοση.
Αυτή ή διάθεση γίνεται εντονότερη όταν το ιερατικό, και µάλιστα συχνά αρχαϊκό, σχέδιο συγγενεύει µε τις προϊστορικές τοιχογραφίες και τα νεολιθικά σηµεία ή σύµβολα.
Το έργο του Απόστολου Κούστα µοιάζει να επικοινωνεί µε αρχέγονες πηγές, παντοτινά ζωντανές, µεγαλυµένες µέσω της αέναης τους παρουσίας. Μια φαινοµενική αχρονικότητα επικαλύπτει στην ουσία µια βαθύτερη διαχρονικότητα. Και η ροή του χρόνου, η µονιµότητά του απεικονίζεται µε αυλακιές, των οποίων η διευθέτηση στον χώρο αποκτά και αυτή κοσµική διάσταση.
Όµως το θεµελιώδες και δοµικό στοιχείο του Απόστολου Κούστα έγκειται στην προβληµατική του ίχνους. Η χαραγµένη γραµµή αποτελεί ένα ίχνος, αλλά αναδύεται επίσης ως το επόµενο στίγµα πολλαπλών ιχνών. Αυτά τέχνη είναι ταυτόχρονα τα σηµάδια ενός ενταφιασµένου παρελθόντος, η έκφανση της απαιτητικής παρουσίας µιας µνήµης, τα διαδοχικά σηµεία αναφοράς χάρη στα οποία χτίζει και προβάλλει κανείς την τέχνη και τη µοίρα του.

Τα µέσα, τα θέµατα και τα σχέδια του Απόστολου Κούστα προκύπτουν έτσι όλα από την ένταση ανάµεσα σε δύο εκ πρώτης όψεως αντιθετικούς πόλους: πέτρα / χαρτί, τραχύτητα / απαλότητα, σκληρότητα / µαλακότητα, µαρασµός / ζωτικότητα, ιερατισµός / ρευστότητα, αρχαϊσµός / νεωτερισµός, µοναξιά / µέθεξη. Η συνένωση αυτών των επιβλητικών αισθήσεων συντελείται χάρη στη δεξιοτεχνία και την ειλικρίνεια του Απόστολου Κούστα, αφήνοντας το µαγικό και ζωντανό ίχνος πάνω µας.